Geskiedenis van Lewe op Aarde — Graad 10 Lewenswetenskappe

Die geologiese tydskaal

Wetenskaplikes verdeel die Aarde se lang geskiedenis in 'n geologiese tydskaal, verdeel in drie breë eras ('n mens hoef nie presiese datums of elke tydperk se naam uit die kop te ken nie):

Era	Ongeveer
Paleosoïese era	"Antieke lewe" — het ongeveer 541 miljoen jaar gelede (Ma) begin
Mesosoïese era	"Middel-lewe" — die era van dinosourusse
Senosoïese era	"Nuwe lewe" — die huidige era, sedert 65 Ma

Suid-Afrika het 'n ryk fossielrekord wat sleutelgebeure in hierdie geskiedenis dokumenteer, insluitend trilobiete in die Karoo, en bewyse van veranderende seevlakke langs die kus.

Die Kambriese Ontploffing

Ongeveer 541 Ma gelede het 'n relatief kort tydperk genaamd die Kambriese Ontploffing die vinnige verskyning van die meeste groot dieregroepe wat vandag steeds bestaan, gesien — wat groot insig gee in die oorsprong van dierediversiteit.

Massa-uitwissings

Deur die Aarde se geskiedenis was daar vyf massa-uitwissings — gebeure waar 'n groot persentasie spesies relatief vinnig uitgesterf het. Twee is veral belangrik om te weet:

~250 Ma (Permiese uitwissing) — ongeveer 90% van alle lewe op Aarde het uitgesterf. Hipoteses vir die oorsaak sluit 'n massiewe vulkaniese gebeurtenis en/of 'n meteoriet-impak in.
65 Ma (Kryt-uitwissing) — het baie spesies uitgewis, insluitend die (nie-voël-)dinosourusse. Die vernaamste verklaring is 'n reuse meteoriet-impak.

Onlangse veranderinge en die "sesde uitwissing"

In net die laaste vier miljoen jaar het beduidende veranderinge in spesies in Afrika plaasgevind — insluitend die evolusie van die mens (verder bestudeer in Graad 11 en 12). Vandag waarsku wetenskaplikes dat die huidige uitwissingstempo hoër is as byna enige punt in die verlede, grootliks weens menslike aktiwiteit — soms die sesde uitwissing genoem.

Geologiese Tydlyn-verkenner

Klik op 'n gebeurtenis om te sien waar dit op die Aarde se tydlyn val (nie op 'n streng lineêre skaal geteken nie, sodat vroeë gebeure steeds sigbaar is).

Voorspel eers: Wat was eerste: die eerste landplante of die eerste dinosourusse? Toets dit dan: Klik op albei gebeure op die tydlyn om te kontroleer.

Tydlyn (huidige dag aan die regterkant)

Beantwoord in jou oefeningboek.

Vraag 1 · (3 punte)

Noem die drie eras van die geologiese tydskaal, in volgorde van oudste na mees onlangse.

Vraag 2 · (2 punte)

Wat was betekenisvol omtrent die Kambriese Ontploffing?

Vraag 3 · (4 punte)

Beskryf TWEE van die vyf massa-uitwissings, insluitend ongeveer wanneer elkeen plaasgevind het en wat dit veroorsaak het (volgens huidige hipoteses).

Vraag 4 · (2 punte)

Wat word bedoel met die "sesde uitwissing"?

Vraag 5 · (2 punte)

Gee 'n voorbeeld van Suid-Afrika se fossielrekord wat in hierdie les genoem word.

Vraag 6 · (7 punte)

Die tabel hieronder som die geskatte begin- en eindtye van elke geologiese era op, gebaseer op die datums wat in hierdie les gegee is:

Era	Geskatte begin (Ma)	Geskatte einde (Ma)
Paleosoïese era	541	250
Mesosoïese era	250	65
Senosoïese era	65	0 (huidig)

(a) Bereken die duur, in miljoene jare, van elk van die drie eras. Wys jou berekeninge. (3)
(b) Bereken watter persentasie van die totale tyd sedert die begin van die Paleosoïese era (541 Ma tot vandag) deur die Senosoïese era uitgemaak word. Rond jou antwoord af tot een desimale plek. (2)
(c) Die Permiese uitwissing (~250 Ma) het ongeveer 90% van alle spesies wat destyds geleef het, uitgeroei. As wetenskaplikes skat dat daar ongeveer 200 000 spesies net voor hierdie gebeurtenis geleef het, bereken ongeveer hoeveel spesies oorleef het. (2)