Voorbehoeding en sterilisasie — Graad 12 Lewenswetenskappe

Hoe voorbehoeding werk

Voorbehoeding voorkom swangerskap deur een van hierdie stappe te stop: ovulasie, sperm wat die eiersel ontmoet (bevrugting), of die embrio wat in die endometrium innestel.

Metode	Hoe dit werk	Beskerm teen SOI’s?
Manlike of vroulike kondoom	Versperring: keer dat sperm die uterus binnegaan	Ja
Gekombineerde pil	Estrogeen en progesteroon inhibeer FSH en LH, dus ontwikkel geen follikel nie en vind geen ovulasie plaas nie	Nee
Inspuiting / inplanting	Progesteroonagtige hormoon stop ovulasie en verdik servikale slym	Nee
Intra-uteriene toestel (IUT)	In die uterus geplaas; voorkom bevrugting en innesteling	Nee
Noodvoorbehoeding	Hoë dosis hormoon kort ná geslagsomgang vertraag ovulasie	Nee
Buisafbinding	Eierleiers gesny, afgebind of geblokkeer: eiersel en sperm kan nie ontmoet nie (permanent)	Nee
Vasektomie	Saadbuise (vas deferens) gesny en afgebind: semen bevat geen sperm nie (permanent)	Nee

Skakel met hormone

FSH van die pituïtêre klier laat ’n follikel ontwikkel; ’n skielike toename in LH veroorsaak ovulasie. Estrogeen en progesteroon, op hoë vlakke, inhibeer FSH- en LH-afskeiding (negatiewe terugvoer). Hormonale voorbehoedmiddels gebruik dit: deur estrogeen en progesteroon hoog te hou, word die FSH en LH wat vir ovulasie nodig is, verhoed.

Eksamenwenk: wanneer jy ’n hormonale metode verduidelik, noem die hormoon, sê wat dit inhibeer, en gee die gevolg (geen ovulasie nie, dus is geen eiersel vir bevrugting beskikbaar nie).

Buisafbinding in meer besonderhede

By ’n buisafbinding word die eierleiers gesny, afgebind of geblokkeer. Die ovaria stel steeds eierselle vry en die menstruele siklus gaan voort, maar eierselle kan nie die uterus bereik nie en sperm kan nie die eierselle bereik nie. Dit word as permanent beskou, dus berading dokters mense versigtig, veral jong mense wat later kinders wil hê.

’n Metode kies

Faktore wat die keuse beïnvloed, sluit in doeltreffendheid, newe-effekte, of die metode permanent of omkeerbaar is, koste, kulturele of godsdienstige sienings, en die behoefte aan SOI-beskerming. Dubbele beskerming — ’n kondoom plus ’n ander metode — gee hoë voorbehoedende doeltreffendheid en beskerming teen infeksies soos MIV.

Antwoord in jou oefeningboek en maak dan elke memorandum oop om jou werk na te sien.

Vraag 1 · (3 punte)

Verduidelik hoe die gekombineerde voorbehoedpil swangerskap voorkom.

Wys memorandum

Die pil bevat estrogeen en progesteroon ✓, wat die afskeiding van FSH en LH deur die pituïtêre klier inhibeer ✓. Sonder FSH ontwikkel geen follikel nie en sonder die LH-toename vind ovulasie nie plaas nie, dus is geen eiersel vir bevrugting beskikbaar nie ✓.

Vraag 2 · (4 punte)

Vergelyk buisafbinding en vasektomie in terme van (a) die struktuur wat gesny word, en (b) hoe swangerskap voorkom word.

Wys memorandum

(a) Buisafbinding: die eierleiers (Fallopiusbuise) ✓; vasektomie: die saadbuise (vas deferens) ✓.
(b) Buisafbinding: eierselle en sperm kan nie ontmoet nie ✓; vasektomie: geen sperm in die semen nie ✓.

Vraag 3 · (3 punte)

’n 23-jarige vrou vra vir ’n buisafbinding. Gee EEN rede waarom ’n dokter dit kan afraai, en stel EEN omkeerbare alternatief voor.

Wys memorandum

Dit word as permanent beskou, en sy wil dalk later kinders hê ✓✓ (rede moet aan permanensie of ouderdom koppel).
Alternatief: IUT, inplanting, inspuiting of pil ✓.

Vraag 4 · (2 punte)

Verduidelik waarom ’n paartjie wat die pil gebruik, steeds aangeraai kan word om kondome te gebruik.

Wys memorandum

Die pil beskerm nie teen seksueel oordraagbare infeksies nie ✓; ’n kondoom is ’n versperring wat die risiko van SOI’s soos MIV verminder ✓.