Watter grafiek?
| Grafiek | Gebruik dit wanneer | Voorbeeld |
|---|
| Lyngrafiek | Albei veranderlikes is kontinu (getalle op ’n skaal) | Ensiemaktiwiteit by verskillende temperature |
| Staafgrafiek | Die onafhanklike veranderlike is in kategorieë (diskreet); stawe raak nie | Aantal leerders met elke bloedgroep |
| Histogram | Kontinue data in klasintervalle gegroepeer; stawe raak | Lengtegroepe in ’n klas |
| Sirkeldiagram | Dele van ’n geheel (persentasies wat tot 100 optel) | Samestelling van huishoudelike afval |
Die nasienkontrolelys
’n Tipiese grafiek van 6 punte word so nagesien:
- Korrekte soort grafiek (1)
- Onderskrif / opskrif wat albei veranderlikes noem: “Die effek van temperatuur op ensiemaktiwiteit” (1)
- X-as korrek gekalibreer en benoem met eenhede (1)
- Y-as korrek gekalibreer en benoem met eenhede (1)
- Stip van punte: 1 punt vir 1–3 korrek, 2 punte vir almal korrek (2)
- Gebruik ’n eweredige, reëlmatige skaal; dit hoef nie by nul te begin nie, maar wys ’n breuk as dit nie doen nie.
- Vir lyngrafieke, verbind die punte met reguit lyne (moenie verder as die data ekstrapoleer tensy gevra nie).
- Twee stelle data op een grafiek het ’n sleutel nodig.
Berekeninge uit data
✏️ Persentasieverandering
1’n Bevolking van 400 renosters het tot 300 gedaal. % verandering = (nuut − oud) ÷ oud × 100.
2(300 − 400) ÷ 400 × 100 = −25%: ’n afname van 25%.
✏️ Tempo
1’n Saailing het in 6 dae van 12 mm tot 48 mm gegroei.
2Tempo = verandering ÷ tyd = (48 − 12) ÷ 6 = 6 mm per dag.
✏️ Persentasie van ’n totaal en verhouding
1In ’n kruising is 75 nakomelinge lank en 25 kort. % kort = 25 ÷ 100 × 100 = 25%.
2Verhouding lank : kort = 75 : 25 = 3 : 1.
Wys altyd die formule en vervanging — metodepunte word toegeken selfs al is die finale antwoord verkeerd. Sluit eenhede in.
’n Grafiek beskryf en verduidelik
- Beskryf = sê wat gebeur, met data: “Ensiemaktiwiteit het van 10 tot 60 eenhede toegeneem soos die temperatuur van 10 °C tot 40 °C gestyg het, en toe tot 0 by 60 °C afgeneem.”
- Verduidelik = gee die biologiese rede: “Bo 40 °C denatureer die ensiem — die aktiewe setel verander van vorm en die substraat pas nie meer nie.”
- Lees waardes versigtig van die asse af en gee eenhede. As ’n waarde “uit die grafiek” gevra word, wys die aflesing.
- Identifiseer die optimum, maksimum, en waar die tendens verander.