Menslike impak, suksessie en natuurgebaseerde boerdery

Menslike impak op ekosisteme

Habitatverlies en -fragmentasie — grond skoongemaak vir gewasse, weiding, mynbou en behuising.
Grondagteruitgang — erosie, verlies van organiese materiaal en verdigting ná ploeg en oorbeweiding.
Verlies aan biodiversiteit — minder spesies, eenvoudiger voedselwebbe en minder stabiele ekosisteme.
Besoedeling — kunsmisafloop veroorsaak eutrofikasie; plaagdoders maak nie-teikenspesies dood.
Mens–wildkonflik — roofdiere vang vee; mense maak roofdiere dood of versteur wild.

Landbou se aandeel in ’n land se ekonomie kan daal terwyl sy impak op die grond groot bly, dus is data oor grondbedekking net so belangrik soos ekonomiese data.

Ekologiese suksessie

Suksessie is die geleidelike verandering in die spesies wat ’n gemeenskap oor tyd uitmaak.

Primêre suksessie begin op kaal rots of nuwe grond sonder grond. Ligene en mosse is pionierspesies.
Sekondêre suksessie begin waar grond ná ’n versteuring oorbly, soos verlate landbougrond of ná ’n brand.

Op verlate landbougrond koloniseer pionierspesies soos eenjarige grasse en kruidagtige plante eerste, gevolg deur struike en klein bome, totdat ’n stabiele klimaksgemeenskap soos geslote bosveld ontwikkel. Biodiversiteit neem gewoonlik tydens suksessie toe.

Draagvermoë, biodiversiteit en nisse

Draagvermoë is die maksimum populasie wat ’n omgewing volhoubaar kan onderhou. Meer habitatdiversiteit — verskillende plante, worteldieptes en voedselbronne — ondersteun meer spesies en kan draagvermoë verhoog. Wanneer ’n herbivoorpopulasie draagvermoë oorskry, sluit tekens oorbeweiding, kaal grond, erosie, swak diertoestand en hongersnood in.

Spesies kan saambestaan deur dieselfde hulpbron op verskillende maniere te gebruik (hulpbronverdeling), byvoorbeeld plante met vlak en diep wortels wat water uit verskillende grondlae neem.

Natuurgebaseerde boerdery

Natuurgebaseerde (regeneratiewe) boerdery werk met ekologiese prosesse eerder as om net op chemiese insette staat te maak:

Dekgewasse en wisselbou beskerm grond, voeg organiese materiaal by en bind stikstof (peulplante).
Beplande beweiding wat wilde troppe naboots, trap sade in die grond en versprei mis, wat grasveld verbeter.
Byekorwe verhoog bestuiwing, wat vrug- en saadset en dus oesopbrengs verhoog.
Natuurlike roofdiere soos nonnetjie-uile beheer knaagdiere sonder gif.

Ekosisteemdienste: bestuiwing, plaagbeheer, grondvorming en watersuiwering is voordele wat ekosisteme bied. Om hulle te beskerm kan koste verlaag en plase meer veerkragtig maak.

Sosiale insekte: arbeidsverdeling

Heuningbye is eusosiaal: ’n kolonie het een vrugbare koningin wat eiers lê, ’n paar hommels (mannetjies) wat met koninginne paar, en baie steriele wyfie-werkers wat nektar en stuifmeel versamel, vir larwes sorg, koekwerk bou en die korf verdedig. Arbeidsverdeling laat die kolonie baie take gelyk doen, dus versamel dit doeltreffend kos en oorleef beter as individue alleen.

Op diverse, natuurgebaseerde plase vind bye blomme oor ’n langer seisoen, dus ervaar hulle minder voedselskaarste en kolonies kan groter word.

Antwoord in jou oefeningboek en maak dan elke memorandum oop om jou werk na te sien.

Vraag 1 · (3 punte)

Onderskei tussen primêre en sekondêre suksessie, en gee aan watter soort op verlate landbougrond plaasvind.

Wys memorandum

Primêre suksessie begin op kaal rots of nuwe land sonder grond ✓; sekondêre suksessie begin waar grond ná ’n versteuring nog teenwoordig is ✓. Verlate landbougrond ondergaan sekondêre suksessie ✓.

Vraag 2 · (4 punte)

Verduidelik waarom die draagvermoë vir herbivore kan toeneem op ’n plaas wat natuurgebaseerde praktyke volg.

Wys memorandum

Praktyke soos dekgewasse en beplande beweiding verbeter grond en plantgroei ✓, en verhoog die verskeidenheid plante en habitatte ✓, dus is meer kos (en water) beskikbaar ✓, wat ’n groter herbivoorpopulasie kan onderhou ✓.

Vraag 3 · (4 punte)

Beskryf die arbeidsverdeling in ’n heuningbykolonie en verduidelik hoe dit die kolonie bevoordeel.

Wys memorandum

Koningin lê al die eiers ✓; hommels paar met ’n koningin ✓; steriele werkers versamel kos, sorg vir larwes en verdedig die korf ✓.
Voordeel: baie take word gelyk gedoen, wat kosversameling en verdediging doeltreffend maak, dus is die kolonie meer geneig om te oorleef ✓.

Vraag 4 · (5 punte)

Kan natuurbewaring en landbou in armer lande saambestaan? Neem ’n standpunt in en gee TWEE biologies gegronde argumente.

Wys memorandum

Standpunt gestel ✓.
Enige TWEE argumente, elk ontwikkel (2 punte elk), bv.: natuurgebaseerde boerdery handhaaf biodiversiteit en ekosisteemdienste soos bestuiwing, wat opbrengs ondersteun ✓✓; roofdiere beheer plae en knaagdiere, wat oesverliese verminder ✓✓; buffersones en vergoedingskemas verminder mens–wildkonflik ✓✓. Daarteen: hoë bevolkingsgroei verhoog die vraag na grond, wat habitatverlies veroorsaak ✓✓.