Skip to content
Graad 12 · Lewensprosesse in Plante en Diere · Les 6

Reageer op die Omgewing — Plante

Plante kan nie van 'n probleem af weghardloop nie, maar hulle kan na of van stimuli af groei. Sleep die ligbron en kyk hoe 'n saailing intyds daarheen buig.

Tropismes — rigtinggebonde groeiresponse

'n Tropisme is 'n groeirespons van 'n plant na of van 'n rigtinggebonde stimulus af. Groei na die stimulus toe word 'n positiewe tropisme genoem; groei daarvan af is 'n negatiewe tropisme.

Die rol van ouksien

Ouksien is 'n plantehormoon wat in die groeipunte (apikale meristeme) van lote en wortels geproduseer word. Dit veroorsaak selverlenging, maar word ongelyk versprei wanneer 'n rigtinggebonde stimulus (soos lig) teenwoordig is.

Wanneer lig van een kant van 'n loot af skyn, migreer ouksien na die beskaduwde kant toe. Aangesien ouksien selverlenging bevorder, verleng selle aan die beskaduwde kant meer as selle aan die belligte kant. Dit veroorsaak dat die loot na die lig toe buig — positiewe fototropisme.

Sleutelmeganisme: ongelyke ouksienverspreiding → ongelyke selverlenging → kromming na (of van) die stimulus. Dieselfde basiese meganisme verduidelik fototropisme en geotropisme, net met ouksien wat onderskeidelik op lig of swaartekrag reageer.

By wortels is die situasie omgekeerd: wortelselle is baie meer sensitief vir ouksien, sodat 'n ophoping van ouksien aan die onderkant van 'n horisontale wortel eintlik verlenging daar inhibeer, wat die wortel afwaarts laat buig — positiewe geotropisme.

Nastiese bewegings — 'n kontras met tropismes

Anders as tropismes, is nastiese bewegings nie-rigtinggebonde response — die rigting van die plant se respons hang nie af van die rigting van die stimulus nie. 'n Klassieke voorbeeld is Mimosa pudica ("sensitiewe plant"), waarvan die blaartjies vinnig opvou wanneer dit aangeraak word, ongeag uit watter rigting die aanraking gekom het. Nastiese bewegings word gewoonlik veroorsaak deur vinnige veranderinge in waterdruk (turgor) in gespesialiseerde selle, eerder as deur differensiële groei.

TropismesNastiese bewegings
Rigting van responsHang af van rigting van stimulusOnafhanklik van rigting van stimulus
MeganismeDifferensiële groei (deur ouksien gedryf)Vinnige turgor- (waterdruk-) veranderinge
SpoedStadig (ure tot dae)Vinnig (sekondes)
VoorbeeldLoot wat na lig toe buigMimosa pudica se blaarvou wanneer aangeraak

Fototropisme-simulator

Sleep die son links of regs. Ouksien hoop op aan die beskaduwde kant van die saailing, wat dit meer laat verleng en na die lig toe buig.

Voorspel eers: As lig van links af kom, watter kant van die stingel sal vinniger groei? Toets dit dan: Sleep die son na links en kyk na die saailing.

Saailing se groeirespons

Sleep die son om die ligbron te beweeg.
0/6
Gaan die verduidelikings hierbo na.
Beantwoord in jou oefeningboek.
Vraag 1 · (2 punte)
Definieer "tropisme", en onderskei tussen 'n positiewe en 'n negatiewe tropisme.
Vraag 2 · (3 punte)
Noem en beskryf DRIE tipes tropisme wat by plante voorkom.
Vraag 3 · (4 punte)
Verduidelik, in terme van ouksienverspreiding en selverlenging, hoe 'n loot na 'n ligbron toe buig.
Vraag 4 · (3 punte)
Verduidelik waarom wortels afwaarts groei (positiewe geotropisme) in terme van ouksiensensitiwiteit.
Vraag 5 · (3 punte)
Onderskei tussen 'n tropisme en 'n nastiese beweging, met Mimosa pudica as voorbeeld van laasgenoemde.
Vraag 6 · (6 punte)
In 'n ondersoek is 'n loot slegs van een kant af belig. Die lengte van selle aan die belligte kant en aan die beskaduwde kant is elke 6 uur gemeet:

Tyd (ure)06121824
Belligte kant — sellengte (mm)2.02.32.62.83.0
Beskaduwde kant — sellengte (mm)2.02.63.44.35.2
(a) Bereken die totale toename in sellengte aan die belligte kant, en aan die beskaduwde kant, oor die volle 24 uur.
(b) Bereken die gemiddelde tempo van verlenging (in mm per uur) vir die beskaduwde kant oor die 24-uur-periode.
(c) Verduidelik, met hierdie data, hoe die verskil in verlengingstempo tussen die twee kante veroorsaak dat die loot buig, en gee aan in watter rigting (na of van die lig af) dit sal buig. Noem die hormoon wat daarvoor verantwoordelik is.