Skatting van bevolkingsgrootte — Graad 12 Lewenswetenskappe

Waarom ekoloë monsters neem

’n Populasie is ’n groep individue van dieselfde spesie wat op dieselfde tyd in dieselfde gebied leef. Om elke individu te tel (’n sensus) is gewoonlik onmoontlik, dus tel ekoloë ’n monster en gebruik dit om die hele populasie te skat.

’n Monster moet ewekansig wees (om sydigheid te vermy) en groot genoeg (om verteenwoordigend te wees). Om die monsterneming te herhaal en die gemiddelde te neem, verbeter betroubaarheid.

Kwadrante en transekte

’n Kwadrant is ’n vierkantige raam met ’n bekende oppervlakte wat ewekansig geplaas word. Dit is geskik vir plante en stadig bewegende diere.

📖 Populasie uit kwadrante

populasie ≈ (gemiddelde getal per kwadrant ÷ oppervlakte van een kwadrant) × totale oppervlakte

✏️ Uitgewerkte voorbeeld

1Tien kwadrante van 1 m² bevat 4, 6, 3, 5, 2, 7, 4, 5, 6, 8 madeliefies: totaal 50, gemiddeld 5 per m².

2Die veld is 400 m², dus populasie ≈ 5 × 400 = 2 000 madeliefies.

’n Transek is ’n lyn waarlangs monsters met gereelde tussenposes geneem word. Dit wys hoe ’n populasie langs ’n gradiënt verander, byvoorbeeld van ’n rivieroewer na droë grond.

Vang–merk–hervang

Vir beweeglike diere vang ekoloë ’n monster, merk die diere onskadelik, laat hulle vry, en vang later ’n tweede monster.

📖 Lincoln–Petersen-indeks

N ≈ (M × C) ÷ R

M = aantal gemerk in die eerste monster; C = totaal gevang in die tweede monster; R = aantal gemerkte diere wat hervang is.

✏️ Uitgewerkte voorbeeld

160 skilpaaie word gemerk en vrygelaat. Twee weke later word 50 gevang, waarvan 12 gemerk is.

2N ≈ 60 × 50 ÷ 12 = 250 skilpaaie.

Aannames: gemerkte diere meng ewekansig met die populasie; merke gaan nie verlore nie en beïnvloed nie oorlewing of gedrag nie; daar is geen geboortes, sterftes, immigrasie of emigrasie tussen monsters nie; elke dier het ’n gelyke kans om gevang te word.

Akkuraatheid beoordeel

Probleem	Effek op skatting
Gemerkte diere word makliker hervang (lokvalgretig)	R te groot → N onderskat
Gemerkte diere vermy lokvalle (lokvalskugter) of merke slyt af	R te klein → N oorskat
Geboortes of immigrasie tussen monsters	Meer ongemerkte diere → N oorskat vir die oorspronklike populasie
Klein monstergroottes	Groot toevallige fout; skatting onbetroubaar

Groot diere soos leeus tel

Groot karnivore leef teen lae digtheid en is moeilik om te sien, dus word verskeie metodes gebruik en vergelyk:

Kameralokvalle — individue word uitgeken aan snorhaarkolpatrone of littekens; die foto’s dien as “merke” in ’n vang–hervang-model.
Uitroepopnames — opnames van prooigeluide lok leeus na ’n punt waar hulle getel word; die uitslag hang af van hoeveel leeus reageer.
Spoortellings — spore wat langs paaie getel word, word met ’n kalibrasie na digtheid omgeskakel; akkuraatheid hang af van grondsoort en die spoorsnyer se vaardigheid.
Lugtellings — geskik vir groot herbivore op oop vlaktes; swak vir diere in digte bos.

Opstelwenk: wanneer jy evalueer of ’n metode ’n akkurate skatting gee, bespreek sy aannames, bronne van sydigheid, monstergrootte, herhaling, en of uitslae van verskillende metodes ooreenstem.

Antwoord in jou oefeningboek en maak dan elke memorandum oop om jou werk na te sien.

Vraag 1 · (4 punte)

Agt kwadrante van 0,5 m² het 3, 5, 4, 6, 2, 4, 5 en 3 plante van ’n spesie bevat. Die veld is 600 m². Skat die populasie. Toon bewerkings.

Wys memorandum

Totaal = 32 ✓; gemiddeld = 32 ÷ 8 = 4 plante per kwadrant ✓.
Digtheid = 4 ÷ 0,5 = 8 plante per m² ✓.
Populasie ≈ 8 × 600 = 4 800 plante ✓.

Vraag 2 · (3 punte)

Ekoloë merk 80 visse in ’n dam. Later vang hulle 75 visse, waarvan 15 gemerk is. Skat die vispopulasie.

Wys memorandum

N = (M × C) ÷ R ✓ = (80 × 75) ÷ 15 ✓ = 400 visse ✓.

Vraag 3 · (4 punte)

Gee TWEE aannames van die vang–merk–hervang-metode en verduidelik vir elk hoe die skatting beïnvloed word as dit nie nagekom word nie.

Wys memorandum

Enige TWEE (2 punte elk, aanname ✓ + effek ✓):
• Merke gaan nie verlore nie — as merke afslyt, is R te klein en word N oorskat.
• Gemerkte diere meng ewekansig — as hulle naby die vrylatingspunt bly, kan R te groot wees en word N onderskat.
• Geen geboortes, sterftes of migrasie nie — nuwe ongemerkte diere maak N ’n oorskatting.
• Merk beïnvloed nie oorlewing of gedrag nie — as gemerkte diere makliker gevang word, word N onderskat.

Vraag 4 · (6 punte)

’n Reservaat skat sy leeupopulasie met kameralokvalle en ’n uitroepopname. Die kameralokvalle gee 48 leeus; die uitroepopname gee 31. Bespreek watter skatting waarskynlik akkurater is en waarom die uitslae verskil.

Wys memorandum

Kameralokvalle is waarskynlik akkurater ✓: individue word aan natuurlike merke uitgeken, dus word diere nie dubbel getel nie ✓, en die metode werk dag en nag oor ’n lang tydperk ✓.
Uitroepopnames hang af van hoeveel leeus hoor en reageer ✓; skugter leeus of leeus ver weg kom nie, dus is die telling te laag ✓.
Om meer as een metode te gebruik en opnames te herhaal, verhoog vertroue in die skatting ✓.