Graad 4 · Energie en Verandering · Kwartaal 3 · Les 13
Klank
Kan jy dit hoor?
Elke klank begin met 'n vibrasie. Vind uit hoe klank na jou ore beweeg, hoe om harde, sagte, hoë en lae klanke te maak, en hoe om jou gehoor te beskerm.
1 Vibrasies maak klank
Alle klanke word deur vibrasies gemaak. Klank beweeg in alle rigtings uitwaarts van die deel wat vibreer. Dit beweeg deur lug, water en vaste stowwe soos hout en metaal, tot by jou ore.
Voel ditRaak aan jou keel terwyl jy neurie. Jy kan die vibrasies voel!
Dit beweegDeur lug, water en vaste stowwe. Dit is die vinnigste in vaste stowwe.
Jou brein'n Senuwee dra die boodskap na jou brein. Nou hoor jy!
Ondersoek
Dansende rys
Span kleefplastiek styf oor 'n bak en sit 'n paar ryskorrels bo-op.
Slaan naby die bak met 'n lepel op 'n pot.
Wat gebeur met die rys? Hoekom?
2 Hard en sag, hoog en laag
Ons kan klanke hard of sag maak. Dit is die volume. Ons kan klanke ook hoog of laag maak. Dit is die toonhoogte.
HardGroot vibrasies: slaan die trom hard
SagKlein vibrasies: tik dit saggies
Hoë toonVinnige vibrasies: 'n voël, 'n fluitjie, 'n kort snaar
Lae toonStadige vibrasies: 'n leeu se brul, 'n groot trom, 'n lang snaar
Probeer dit
Stem en bottels
Sing een noot saggies, dan hard. Sing nou 'n hoë noot en 'n lae noot. Maak dan bottels met verskillende hoeveelhede water vol en tik daarop. Watter bottel gee die hoogste noot?
3 Geraasbesoedeling
Klank wat hard, onaangenaam of skadelik is en lank aanhou, word geraasbesoedeling genoem. Dit kan jou gehoor vir altyd beskadig.
By die huisHarde musiek, TV, grassnyers, oorfone wat hard gedraai is
In die gemeenskapVerkeer, taxi's, bouterreine, fabrieke, vuvuzelas
Beskerm jou oreBeweeg weg, draai dit sagter, bedek jou ore, dra oorskuts of oorpluisies
GehoorapparateHelp mense met gehoorgestremdheid om beter te hoor
Opname
Geraasspeurders
Lys die raserige plekke by die huis, by die skool en in jou gemeenskap. Watter is die ergste? Maak 'n plakkaat wat mense vertel hoe om hulle ore te beskerm.
0/6
Gaan terug na die Verken-oortjie en speel die simulasies weer.
Beantwoord die vrae in jou oefeningboek. Teken prente waar dit gevra word.
Vraag 1 · (2 punte)
Wat maak alle klanke? Hoe kan jy dit met jou eie liggaam voel?
Vraag 2 · (6 punte)
Rangskik die dele van die oor in die volgorde waarin klank daardeur beweeg: trommelvlies, binneoor, buiteoor, klein beentjies, gehoorkanaal. Sê dan wat die boodskap na die brein dra.
Vraag 3 · (3 punte)
Noem drie materiale waardeur klank kan beweeg. In watter een beweeg dit die vinnigste?
Vraag 4 · (4 punte)
Verduidelik die verskil tussen volume en toonhoogte. Gee 'n voorbeeld van 'n harde klank en 'n hoë klank.
Vraag 5 · (5 punte)
Wat is geraasbesoedeling? Noem twee bronne by die skool of in jou gemeenskap, en drie maniere om jou gehoor te beskerm.