Die Sonnestelsel

Ons Sonnestelsel

Die sonnestelsel bestaan uit die Son en alles wat dit omwentel — agt planete, dwergplanete, mane, asteroïdes, komete en stof. Dit het ongeveer 4,6 miljard jaar gelede gevorm uit 'n reusagtige roterende wolk van gas en stof.

Die Son bevat 99,86% van al die massa in die sonnestelsel. Sy swaartekrag hou alles in wentelbaan. Dit is 'n medium-grootte ster wat hoofsaaklik uit waterstof en helium bestaan, en energie deur kernfusie genereer.

Die agt planete

Die planete word in twee groepe verdeel: binneste (terrestriale) planete — rotsagtig, nader aan die Son — en buitenste (gas-/ysreuse) planete — baie groter, verder weg.

#	Planeet	Tipe	Ongev. afstand vanaf die Son	Mane
1	Mercurius	Terrestriaal	57,9 miljoen km	0
2	Venus	Terrestriaal	108 miljoen km	0
3	Aarde	Terrestriaal	150 miljoen km	1
4	Mars	Terrestriaal	228 miljoen km	2
5	Jupiter	Gasreus	778 miljoen km	95
6	Saturnus	Gasreus	1,43 miljard km	146
7	Uranus	Ysreus	2,87 miljard km	28
8	Neptunus	Ysreus	4,50 miljard km	16

Geheuekunsie: My Vier Elke Maand Jaag Sjokolade Uit Nagenoeg (Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus)

Swaartekrag en wentelbane

Swaartekrag is die aantrekkingskrag tussen voorwerpe met massa. Die Son se enorme swaartekrag hou die planete in hul byna sirkelvormige wentelbane. Planete nader aan die Son wentel vinniger en het korter wentelperiodes (jare).

Die Aarde se wentelperiode is 365,25 dae ('n jaar). Mercurius neem slegs 88 Aardse dae om die Son te omwentel; Neptunus neem 165 Aardse jare!

Planete wentel in dieselfde rigting — anti-kloksgewys wanneer van bo die Aarde se noordpool bekyk. Dit is omdat hulle almal uit dieselfde roterende wolk van gas gevorm het.

Die asteroïdegordel en dwergplanete

Tussen Mars en Jupiter lê die asteroïdegordel — 'n gebied van rotsagtige liggame wat wissel van klippies tot honderde kilometers breed. Verby Neptunus is die Kuipergordel, tuiste van dwergplanete insluitend Pluto. Pluto is in 2006 as 'n dwergplaneet geherklassifiseer omdat dit nie die "buurt" rondom sy wentelbaan "skoongemaak" het nie.

Waarom kan die Aarde lewe onderhou?

Die Aarde is in die "bewoonbare sone" — die regte afstand van die Son sodat vloeibare water kan bestaan. Dit het 'n beskermende atmosfeer, 'n magnetiese veld wat skadelike sonstraling afweer, en 'n stabiele asteltingshoek wat seisoene voortbring.

Beantwoord in jou oefeningboek. Gebruik diagramme waar dit help.

Vraag 1 · (2 punte)

Lys die agt planete in volgorde vanaf die Son. Jy mag die geheuekunsie "My Vier Elke Maand Jaag Sjokolade Uit Nagenoeg" gebruik.

Vraag 2 · (2 punte)

Onderskei tussen 'n terrestriale planeet en 'n gasreus. Gee een voorbeeld van elk.

Vraag 3 · (1 punt)

Watter krag hou die planete in wentelbaan om die Son?

Vraag 4 · (2 punte)

Waarom word Pluto nie meer as 'n planeet geklassifiseer nie? Noem die kategorie waaraan dit nou behoort.

Vraag 5 · (3 punte)

Verduidelik DRIE redes waarom die Aarde lewe kan onderhou, terwyl ander planete in die sonnestelsel dit nie kan doen nie.

Vraag 6 · (4 punte)

Bestudeer die tabel hieronder, en beantwoord dan die vrae wat volg.

Planeet	Afstand vanaf die Son (miljoen km)	Wentelperiode (Aardse jare)
Mercurius	57,9	0,24
Aarde	150	1
Jupiter	778	12
Neptunus	4 500	165

(a) Bereken hoeveel keer verder Neptunus vanaf die Son is in vergelyking met die Aarde. Wys jou berekeninge. (1)
(b) Bereken hoeveel keer langer Neptunus se wentelperiode is in vergelyking met dié van die Aarde. Wys jou berekeninge. (1)
(c) Vergelyk jou twee antwoorde hierbo. Is die toename in wentelperiode proporsioneel aan (dieselfde grootte as) die toename in afstand? (1)
(d) Verduidelik, met wat jy van swaartekrag weet, waarom 'n planeet wat baie verder van die Son af is, 'n proporsioneel baie langer jaar het. (1)

Ons Sonnestelsel

Die agt planete

Swaartekrag en wentelbane

Die asteroïdegordel en dwergplanete

Waarom kan die Aarde lewe onderhou?

Sonnestelsel-verkenner