Ontdek hoe lewende organismes met mekaar en hul omgewing in wisselwerking tree — van die gras op die savanne tot die leeu bo-aan die voedselketting.
'n Ekosisteem is 'n gemeenskap van lewende organismes wat met mekaar en met hul nie-lewende omgewing in 'n bepaalde gebied in wisselwerking tree. Ekosisteme wissel in grootte van 'n klein rotspoel tot 'n hele oseaan.
Komponente van 'n ekosisteem word in twee kategorieë verdeel:
'n Voedselketting toon 'n enkele, lineêre pad van energie-oordrag deur 'n ekosisteem. Pyle toon die rigting van energievloei (van geëet na eter):
'n Voedselweb toon al die voedingsverhoudings in 'n ekosisteem — verskeie voedselkettings wat met mekaar verbind is. Voedselwebbe is 'n meer realistiese voorstelling omdat die meeste diere verskeie verskillende spesies eet.
Elke stap in 'n voedselketting word 'n trofiese vlak genoem:
| Trofiese vlak | Rol | SA Savanne-voorbeeld |
|---|---|---|
| 1ste — Produsente | Maak eie voedsel (fotosintese) | Gras, Akasiabome, Buffelsdoring |
| 2de — Primêre verbruikers | Herbivore — eet produsente | Sebra, Wildebees, Rooibok, Kameelperd |
| 3de — Sekondêre verbruikers | Karnivore/omnivore — eet primêre verbruikers | Jagluiperd, Wildehond, Jakkals |
| 4de — Tersiêre verbruikers | Toproofdiere — eet sekondêre verbruikers | Leeu, Luiperd, Krokodil |
| — Ontbinders | Breek dooie organiese materiaal af | Bakterieë, fungi, miskruiers, aasvoëls |
Energie gaan verlore by elke trofiese vlak — dit word gebruik vir die organisme se eie respirasie, beweging, groei en hitte. Slegs ongeveer 10% van die energie by een trofiese vlak is beskikbaar vir die volgende vlak. Dit gee ons die energiepiramide: 'n breë basis van produsente wat na die toproofdiere toe smaller word.
Dit verduidelik waarom toproofdiere altyd skaarser is as herbivore — die energietoevoer is te klein om groot getalle leeus te onderhou.
Koolstofsiklus: Koolstof beweeg deur ekosisteme via fotosintese (CO₂ → glukose), respirasie (glukose → CO₂), ontbinding en verbranding. Plante neem CO₂ op; alle organismes stel dit deur respirasie vry.
Stikstofsiklus: Stikstof maak 78% van lug uit, maar die meeste organismes kan dit nie direk gebruik nie. Stikstofbindende bakterieë in die grond (en in wortelknoppies van peulgewasse) omskep N₂ in nitrate (NO₃⁻) wat plante kan opneem. Diere kry stikstof deur plante te eet. Ontbinders gee stikstof aan die grond terug wanneer organismes vrek.
Wanneer prooigetalle toeneem, neem roofdiergetalle ook toe (meer voedsel). Verhoogde predasie verminder dan die prooigetalle, wat op sy beurt veroorsaak dat roofdiergetalle afneem. Dit skep 'n natuurlike ossillerende siklus wat populasies in balans hou.
Ekosisteme voorsien mense van noodsaaklike dienste:
Klik enige organisme om sy verbindings te belig. Sleep nodusse om te herrangskik. Gebruik "Verwyder spesie" om kaskade-effekte te sien.
| Jaar | Wildehondpopulasie | Rooibokpopulasie (beraming) |
|---|---|---|
| 2015 | 320 | 15 000 |
| 2016 | 210 | 15 800 |
| 2017 | 90 | 17 200 |
| 2018 | 60 | 19 500 |
| 2019 | 140 | 18 000 |
| 2020 | 260 | 16 200 |